Hayvan hakları

Bu soruya verilecek yanıt, ne kadar uygarlaştığımızın göstergesi olacaktır.


Bir hayvan türünde ortaya çıkan hastalık ile savaşmanın yolu olarak o türün ortadan kaldırılması yolunu seçen bugünkü pratik, tarihte çok sorgulanacak bir deneyim olarak yerini alacaktır. Kendisine sonsuz haklar yaratan, ancak bunu da pratikte gerçekleştiremeyen insanlık, kendi dışındaki canlı çevreye karşı inanılmaz bir şovenizm ve ayrımcılık içinde kendi yaşam koşullarını da ortadan kaldırma yoluna girmiştir. İşte bu tavır, dünyada insan yaşamını da ciddi biçimde tehdit eden ormansızlaşmanın, sera etkisinin, asit yağmurlarının, iklim dengesizliklerinin, erozyonun, hava kirliliğinin, nükleer kirlenmenin ve daha nice yerel ve küresel çevre sorununun kaynağıdır.


İnsan hakları düşüncesinin en önemli yetersizliği, hakların zaman ve mekana göre farklı olarak değerlendirmesi ve uygulama pratikleri yaratılmasıdır. İnsan hakları belgelerini yaratan ülkelerde bile, hala, ölüm cezaları uygulanmakta ve bu cezaların haksız yere verildiğinin sayısız örnekleri bulunmaktadır. Dünyanın neresinde olursanız olun, ekonomik güç, siyasal, toplumsal ve hukuksal düzende her türlü etki ve değişimi yaratabilecek durumdadır. Hukuk ve adalet, şöyle ya da böyle, ekonomik gücün tutsağı olmuş durumdadır. Hukuk sistemi, para ve uzmanlığa yenik düşmüş; adalet ise fakirlerin başında sallanan bir Demokles’in Kılıcı’na dönüştürülmüştür.


Dünyanın her yanında her an çiğnenen hakların, evrensel insan hakları biçiminde Anayasal metinlerde yaldızlı ve parıltılı sözlerle yazılması bir yana, dünyanın farklı yerlerinde ve farklı zamanlarda farklı biçimde anlaşılan ve uygulanan kavramlara evrensel nitelemesinin yapılamasını anlamak olanağı yoktur. Elbette, insan hakları düşüncesi, insanlık tarihinde büyük bir gelişme olarak değerlendirilmelidir. Ne var ki, bu haklar, bizim kendimize bahşettiğimiz ve sadece etik olarak tanıdığımız güvencelerdir. Bu durumda, “evrensel” insan hakları düşüncesi yaklaşımının, basit bir iddiadan öteye geçemediği açıkça ortaya çıkmaktadır. Kendi vatandaşları için haklar tanıyan siyasal formasyonların, başka ülke vatandaşlarının başına nedensiz bombalar yağdırdığı ve uluslararası toplumun sesi ve gözü olan kurumların bu vahşeti seyrettiği dünyamızda, evrensel insan hakları düşüncesinden bahsetmenin ne kadar saçma olduğunu anlamak için insanlık tarihini incelemeye gerek bulunmamaktadır.


Bütün bu nedenlerle insan hakları düşüncesi, ne yazık ki, bir ideal olmanın ötesine geçemeyen iyi niyetli girişimler ve pratikler bütünüdür. Bu pratiğin insan dışındaki canlılara da yansıtılmaması için ne mantıksal, ne hukuksal, ne bilimsel, ne de etik bir neden bulunmaktadır.


Hayvanların yaşama ve işkence konusu edilmeme gibi hakları olduğu düşüncesi, hayvanların insanlar gibi hakları olduğu ve bu haklarını talep ettikleri anlamına gelmemektedir. Bu açıdan, insan hakları ile hayvan hakları düşüncesi karıştırılmamalıdır. Hayvan hakları, insan haklarından 3 açıdan temelli farklılıklar içerir:


* Bu farklılıkların başında, hayvanların hak talebinde bulunamaması nedeniyle onların haklarının insanlar tarafından korunması gereği gelir. Böylece hayvan hakları, hayvanlara insanlar tarafından verilen hakları yansıtmaktadır.


* Hayvan haklarının insan haklarından ikinci temel farklılığı, hayvanların bireysel olmaktan çok, tür olarak haklarının korunması ya da türlerinin korunmasını içermesidir.


* Üçüncü önemli nokta da, hayvan haklarının listelenmiş bir haklar listesi olmadığı gerçeğidir.


Yeni bir hak kategorisi ve yeni bir felsefi yaklaşım olması nedeniyle gelişme aşamasındaki bu düşüncenin içinde bulunduğu darboğazlar ve çelişkili yaklaşımlar doğal karşılanmalıdır. İnsanların artık doğayla uyum içinde yaşaması gereğinin anlaşılması ve doğaya yaklaşımlarında insanmerkezci bakışlarını sorgulamaya başlaması ile hayvan hakları konusundaki yaklaşımların taraftar topladığı ve pozitif hukuk düzenlemelerine yansımaya başladığını görürüz.


Gelin hep beraber İnsan Haklarına olduğu kadar, Hayvan Haklarına da duyarlı olalım. Hayvanların Yaşama Hakkına saygı gösterelim. En azından bunu yapalım.


______________


* Yrd. Doç. Dr. Birol Ertan / Siyaset Bilimci

683420cookie-checkHayvan hakları

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.