Hasta Türk savaş esirine kötü davranan İngiliz’i döven Anzak

Çinli-Avustralyalı ANZAK askeri Leslie Oliver Langtip, Filistin’de savaş esiri Türk askerine kötü davranan İngiliz askerini dövdü.

Avustralya’da, 25 Nisan’da zirveye çıkacak olan ‘Gallipoli’ mevsimi başladı. Bu vesileyle, henüz hikayesi Türkçe olarak yayınlanmamış bir ANZAK askerinin öyküsünü paylaşmak istiyorum:

Öncelikle burada anlatacağım ANZAK askeri Leslie Langtip’in Çinli baba ve İngiliz anneden olma bir melez olduğunu belirteyim.

Birinci Dünya Savaşı’nda beyaz olmayan Avustralyalıların ordu saflarına katılması söz konusu değildi. Askere alan memurlara İngiliz vatandaşlarını yazmaları emredilmişti ama en az 50 Aborijin’in Gelibolu’da ANZAK saflarında Türklere karşı savaştığını biliyoruz. Leslie Langtip’in de beyaz olmayıp ordu saflarına katılan ender askerlerden biri olduğu kesin.

Leslie’nin babası Chin, 1853 yılında altına hücum döneminde onbinlerce Çinli gibi 19 yaşındayken Avustralya’ya geldi. Önce Melbourne gümrük binasında tercüman olarak çalıştı. Ardından Tarraville kasabasına yerleşerek başarılı bir meyve sebze yetiştirme işine girdi, yetiştirdiği ürünler tarım fuarında ödül kazandı. Chin, 1870 yılında Anglo-Avustralyalı Mary Ann Prout ile evlendi. Mary ölünce onun kızkardeşi Elizbeth ile evlendi. Bu iki evlilikten 17 çocuğu oldu.

1914’de Birinci Dünya Savaşı’nın başlaması üzerine, Chin’in altı oğlu 1916 yılında askere yazılmak için başvuruda bulundu. Bunlardan ikisi sağlık nedeniyle reddedildi, 20 yaşındaki Leslie’nin de aralarında olduğu dördü, Avustralya’da bugün ‘efsane’ haline gelen 4. Atlı Süvari Alayı’na katılarak Haziran 1916’da Mısır’a gönderildi. Diğer üç kardeş 27, 21 ve 18 yaşındaydı.

4. Süvari Alayı, özellikle 31 Ekim 1917 Beersheba Savaşı’nda Türk mevzilerine yönelik ‘atlı intihar saldırısıyla’ tanınıyor. (Atlı süvariler saldırılarda hedef siperlere birkaç yüz metre kala durup atlarından iner, saldırıya koşarak devam eder. 800 askerden oluşan 12 ve 4. Süvari Alayları çöldeki söz konusu saldırıda durmayıp Türkleri yanılttı. Atlı süvariler Türk siperlere atlarıyla daldı.)

Leslie, Alayı Filistin’de Kaukab’a doğru ilerlerken, 18 Eylül 1918’de bir Türk siperinin ele geçirilmesinde gösterdiği kahramanlıktan dolayı ‘Distinguished Conduct Medal’ adı verilen kahramanlık madalyasına layık görüldü.

Askeri Tarihçi Dr David Holloway, 4. Atlı Süvari Alayı tarihi konusunda araştırmalarını sürdürürken, Langtip ailesi üyeleriyle görüşmesinde, Leslie’nin Filisitin’de İspanyol gribinden hasta olan bir Türk savaş eserine kötü davranan bir İngiliz askerine vurduğunun aile içinde anlatıldığını kaydediyor. Resmi kayıtlarda böyle bir olay kayıtlı değil. Leslie’nin kardeşi Henry Langtip, savaş boyunca günlük tutmuş. Günlüğün hepsini okudum, ama bu olaya ilişkin bir kayıt yok. Leslie’nin İngiliz askerini dövmesi, aile içinde anlatılan bir şey.

Langtip kardeşler, 1919 yılında sağ salim Avustralya’ya geri döndü. Ancak birbirleriyle fazla görüşmediler.

Leslie savaştan dönünce evlendi ve soyadını Langton’a değiştirdi. Kardeşi Bertie ve Leslie savaşta aldıkları yaralar nedeniyle gazi maaşına bağlandı.

Tam adı Leslie Oliver Chin Yen Orr Langtip olan Leslie, 1977 yılında Melbourne’da öldü.

Birinci Dünya Savaşı’nda 36 Çinli- Avustralyalı ANZAK askeri hayatını kaybetti.