“Yallah Gaza”, yallah umut!

SEDAT YILDIRIM SARICI * – GIRGIR dönemi karikatüristlerinden Ufuk Uyanık 10 yılı aşkın süredir Kuzey Londra’da film klübü düzenliyor. Kaçırmamaya çalışıyoruz. Yaygın ticari ağın haricinde bırakılsa da çoğu önemli ödüllere layık görülmüş dünya kadar film izledik.

‘Ufuk ufkumuzu açıyor’ dersem iltifat değildir. Son olarak geçen Pazar akşamı, kanıt niteliği taşıyan söyleşilerle dolu “Yallah Gaza” adlı filmi izledik.

Gazze’nin havadan çekimleriyle sessizce başlayan film kamplar, atölyeler, kasabalar, sahiller boyunca uzanan kent yaşamının tasviriyle sürüyor.

Tarihçilerin, hukukçuların, siyasilerin ve gazetecilerin samimi tanıklıklarıyla Filistin direnmesi ve tarihi belgeleniyor. Kuşatma altında hayatta kalma, silinmeye direnme kararlılığı sanatsal, sporsal aşkla dile getiriliyor. Yaşamak için öfkenin ve nöbetin nesilden nesile aktarımını izliyoruz.

Filmin yönetmeni Roland Nurier’in Gazze’ye girişinin yasaklanması üzerine çekimler Filistinli yönetmen İyad Elasttal’a devredilmiş. 2022’de tamamlanan film, Chicago Palestine Film Festival, Karama Human Rights Film Festival’lerinden de ödüller almış.

Filmde, Filistinli koreograf Wadih Abu Shahmeh‘in gösterilerini sergileyen Filistinli bir dans grubundan gençlerle birlikte, İsrail bombardımanları sonucu bacakları kopuk çocukların değneklere tutunarak oynadıkları futbol maçlarına da yer verilmiş.

Olağanüstü müzikleriyle de ayrı bir inceleme ve takdir konusu olan filmin geçen haftaki  Londra gösterimi tıklım tıklım dolu olduğundan gelecek Pazar akşamı (2 Kasım, saat 7:45’te) yeniden gösterilecek.

Film gösterimleri 101 Kingsland High Street, London E8 2PB adresindeki DNA Cafe Bar’da devam ediyor. DNA Cafe Bar film gösterimlerinin olduğu akşamlar, özel “Film Menusu” ve deneyimli, kibar personeliyle hali hazırda sanatseverlerin uğrak yerlerinden biri olmuş durumda.

Filmde beni en çok bacakları koparılmış çocukların futbol tutkusu ve harabeye döndürülmüş yuvalarında halk danslarını oynayan gençler etkiledi. Anormal bir ortamda normal bir toplum tezatı yüreklerde hasar bırakıyor.

Kainat, toz topraktan ibarettir. Dünya’da ise fazladan çalı çırpı da mevcuttur. Ortada olan göze vurmaz. Tabiat bize nadiren manolya, papatya, menekşe sunar. Nadide olana dikkat kesiliriz.

Koca kainatta, virane meydanında tek bacakla futbol ve yıkık ocaklarda kıvrak ayak figürleriyle geleneksel halk danslarından daha nadir ne olabilir?

Filmin çekimleri 2022’de tamamlandığına göre, 2023’de başlayan soykırım bombardımanları eşliğinde; henüz ellerine bir sevgili eli bile değmemişken bu çocukların çoğu enkaz altında can verdiler. Hayırlı olsun!

1983 Lenin Barış Ödülü ve 2002 Uluslararası Nazım Hikmet Ödülü de dahil birçok ödüle layık görülen Filistinli yazar, şair Mahmud Derviş (1941-2008)  şöyle der: ‘Biz Filistinliler, “umut” denen tedavi edilemez bir hastalıktan muzdaribiz.’

Filistinli aydınların “A Nation Punished With Hope” (Umutla Cezalandırılan Halk) tanımlamaları oldukça yerindedir. Filistin halkı “umudu” taşır ancak bu umut aynı zamanda onların cellatıdır.

Cannes Film Festivali’nde 1971’da aldığı ödülle birlikte birçok kurum tarafından “Tüm Zamanların En iİyi Türk Filmi”, Unesco arşivlerinde “İnsanlığın Ortak Kültürel Mirası” ve SE-SAM tarafından “Türk Sinema Tarihinin En önemli Filmi” seçilen yönetmenliğini Yılmaz Güney’in yaptığı UMUT filmi UMUTSUZLUKLA biter.

Başkarakter Cabbar, yoksul bir Anadolu insanıdır. Borç içindedir ve at arabasıyla geçimini sağlayaya çalışır. Atlarından biri kazada ölür, diğerini de elinden alırlar. Hayatı kararır.

Milli Piyango’dan yeraltında define aramaya her şeyden medet umar. Hiçbir şey bulamaz, aklını yitirir. Filmin sonunda tek başına, boş çölde kendi kendine konuşur, dualar eder.

Hikaye kinayedir.  “Umut” adıyla umutsuzluk anlatılır.

Cem Karaca’nın Tamirci Çırağı’nda “ümit gönlümün ekmeği / umar ha umar umar” der. Kendisine aşık olacağını zannettiği zengin kız “kim bu serseri” diye sorarak arabasıyla çeker gider. O gün bugün egzozuna boğuluruz.

1991 Oscar Ödüllü ‘Umuda Yolculuk’ filmi gerçek yaşantıdan anlatımdır. Maraşlı yoksul bir aile daha iyi bir yaşam için kartpostallarda fotoğrafını gördükleri İsviçre’ye gitmek isterler. Kışın yürüyerek İsviçre dağlarından geçmeye çalışırlarken 5-7 yaşlarındaki erkek çocukları soğuktan donarak ölür.

Umuda Yolculuk, hakikatte baba için çocuğunun ölümüne sebebiyet vermesinden dolayı zindanda, donan çocuk için mezarda geçer.

Umut, kabullenemediğimiz acıya “belki geçer” diyerek dayanmaktır. Tarkan’ın “Geççek”  şarkısından (2022) sonra yurdun aydınları cezaevine geçtiler. Şarkı doğru çıktı. Filistinde 2,000,000 kişi evlerinden sürüldü, kimisi mezara geçti. Tarkan “gör bak umudun gününü gün etçek” mısrasını boşa yazmamış oldu!

Bob Marley’in  “Every little thing gonna be all right” (Her Şey Kıyak Olacak) ninnisi hayata adadan (Jamaika) bakmadır. Ada hürriyettir. Dört yanın deryadır. Ferahfeza. Tecrit bahtiyarlığıyla muafiyet serbestisi hissiyatı serdedir. Bob Marley tabip nezaretiyle 36 yaşında cennete geçti.

Cem Yılmaz’ın baş rollerde oynadığı 1998’de çekilen “Her Şey Çok Güzel Olacak” filminde her şey berbat olur. Cem Yılmaz filmde Altan’ı canlandırır. Altan derman evinde (eczanede) çalışır. Öykü, mafyanın elinden canlarını kurtarma vehametleriyle geçer.

Aradan yirmi yıl geçer 14-15 yaşlarında liseli bir çocuk (Berkay Gezgin) umut ve değişim sloganına dönüşecek olan “Her Şey Çok Güzel Olacak” sözünü kameralar karşısında seslendirir.

Her şeyin çok güzel olması emeliyle yapılan bir gösteride tutuklanır. Hapse girer. Çıkar. Ama Berkay Gezgin’in gezginlik yapma hakkı elinden alınmıştır. Artık günler adli kontrol ve yurtdışına çıkma yasağıyla geçecektir.

Liseli çocuğun “Her Şey Çok Güzel Olacak”  diye hitap ettiği belediye başkanı Ekrem İmamoğlu, çok güzel günlerini demir parmaklıklar arasında geçirmektedir.

“You Hope Where Hope is Hopeless” (Umut Olmayan Yerde Umutlanmak) gibi ifadeler beyhude teselli beyanıdır.

Demeye çalıştığıma benzer şeyler söylemiş epeyce de bir bilge var. Nietzsche’ye göre “Umut, işkenceyi uzatan kötülüktür”. Yani umut, kabullenmemenin değil, kabullenememenin belirtisidir.

Albert Camus zerafete önem verir ve der ki “Umut, teslimiyetin en zarif biçimidir. Varoluş azabını ertelemektir”. Teslimiyet, yenilgiyi, boşluğu, ölümü kabullenmeye meylettirir. Şimdiyle yüzleşemeyen benliğin en incelikli kaçışıdır.

Umut, bir anlamda gerçeği örtbas etmektir. Morfin misali acıyı dindirip, hastalığı sürdürmektir. Umutlu olmak uyumlu olmaktır. Uyuşmaktır. Bağımlılık yapabilir. Müptelası olabilirsiniz. Düş görebilirsiniz. İşi “gücü” bırakıp durmadan ümid ediyor olabilirsiniz.

Umut, varolmak için direniş değil, firardır. Aklın kabullenemediğine kalbi ikna gayretidir. İnkârın ebruyla tasviridir. Ebruda iradenin yarısı bizde değil, kitreli suda ve boyadadır. Allah’a emanettir. Nafiledir, zaiyattır.

Daha fazla emsalle uzatmayacağım. Sade sadede gelelim. Maksatı aksatmadan yazalım.

Filistinlilerin kambur kalmaları umudu taşımalarındandır. Varoluşun yükü katlanarak sırta binmiştir. Umut kaybedilseydi derman ruhani değil ilmi olacaktı.

Umut sonlandığında sükunete geçilir. Ve artık hakikat çırılçıplak karşınızdadır. Gerçeği reddedemezsiniz. Bir çığlık kopar içinizden. Çığlığınız çığ gibi büyüyerek zulmü, soykırımı çiğneyecek heyelana dönüşür.

_________________

*Müzisyen de olan yazarımızın diğer çalışmalarına https://sedatsarici.com/ adresinden ulaşabilirsiniz.