Londra’daki bizim işçiler* (II)

Geçen hafta başlayan yazı dizimizde Londra’daki bizim işçilerden söz etmeden göçmen işçilik konusunda kuramsal tartışmalardan söz etmiş, ucuz ve uysal niteliğiyle gelinen ülke ekonomisine büyük katkı sunduklarını anlatmıştım…

Bu hafta da Birleşik Krallık’a önce Kıbrıs sonra Türkiye’den emek göçü serüvenine devam ediyoruz. Türkiye emek ihracatından, bütün Avrupa’nın olduğu gibi Birleşik Krallık da emek ithalatından memnundur. O kadar ki Belçika’da 1956’da büyük maden kazasında İtalya, Belçika’daki kendi işçilerini geri çağırırken, kurbanlık olarak hangi işçiler gönderilmiş biliyor musunuz? Türk ve Faslı işçiler…

İngiltere II. Dünya Savaşı sırası ve sonrasında yabancı emeğe ihtiyaç duyar. Savaş sırasında Çinli işçiler cephe gerisinde çalışır. Savaş sonrası emek ihtiyacını İngiliz Milletler Topluluğundan karşılamaya çalışır yetmeyince de üçüncü ülke emekçilerine kapısını açar. Patronların imzalayıp verdiği izin belgesi “permit” çalışma vizesi yerine geçer ve 4 yıl permitini yenileyen işçi sürekli oturuma da hak kazanır.

Kıbrıslı emekçilerin İngiltere’ye gelişlere çok önceleri olmasına karşın, Türkiye’den İngiltere’ye işçilerin gelişi de 1960’ların ilk yıllarındadır. Ayşe Bircan’ın “Turkish Women in London” başlıklı araştırmasında yer alan alıntıda Türkiye’den 1963-72 arasında “work permit” ile 2004 erkek ve 410 kadın işçinin geldiği belirtiliyor.

1950’lerden itibaren 10’ar yıllık dilimlere damga vuran olayları tek cümleyle anlatırsak şöyle:

1950’ler: Kıbrıslıların yoğun göçü
1960’lar: Kıbrıslı Türklere Türkiye’den emek göçünün eklenmesi
1970’ler: İşçilerin örgütlenmesi, grevler, İngiltere Türk İşçi Birliği’nin işçilerce, Türkiyeli İlericiler Birliği’nin TKP İngiltere tarafından kurulması, Türkiye’deki askeri muhtıra sonrası gelen öğrenciler ve 1974 Kıbrıs harekatı sonrası gelen Kıbrıslılar…
1980’ler: Türkiye’deki 80 darbesi sonrası gelen sendikacı ve aydınlar, toplumda kurumların oluşturulması, turist olarak gelip kaçak çalışan emekçiler
1990’lar: Kürt göçü ve aile birleştirmesi, Au-pairlerin gelişi…
2000’ler: Ankara Anlaşması’ndan gelenler…

Yarım asırlık toplumdaki emek tarihine göz atıldığında 1970’lerin en renkli yıllar olduğu görülecektir. Kıbrıslı ve Türkiyeli göçmenler hemen hepsi emek göçüyle Londralı olmuştur. Farklı kültürden dillerini bilmedikleri bilmedikleri bir ülkede tutunmaya ve geride bıraktığı ailelerini de yanlarına getirmeye çalışırlar.

Bu yıllarda fabrikaların ve bizim işçilerin Hackney, Haringey ve Islington’da toplulaşması kendi aralarındaki iletişi de güçlendirir. İşçilerin ortak özelliği asgari haftalık ücretin çok altında üstelik çok fazla saatlerde çalışmalarıdır. Gelenlerin çoğu 1950’lerin sonunda kurulan Kıbrıs’lı işadamı İrfan Nadir’in tekstil atölyesi (daha sonra fabrikaya dönüşecektir) ile 1960’ların sonu ve 70’lerde Kıbrıslı işadamı nam-ı diğer “Mr Ali, Ali Usta” Salih Ali’nin Wimpy ayaküstü “hızlı yiyecek” şubelerinde çalışırlar. Bu iki Kıbrıslı girişimcinin iki farklı sektörde büyümesi Kıbrıslı ve Türkiyeli emekçilerin de ileride bu iki sektörde yoğunlaşmasını sağlayacaktır.

Türkiye’de 12 Mart 1971 askeri muhtırası sonrasında Londra’ya 100’e yakın siyasi sığınmacı ve rejimden kaçarak İngiltere üniversitelerinde lisans ve lisans üstü okumayı tercih eden Türk öğrenciler gelir. İngiltere 1 Ocak 1972’den sonra Avrupa Ekonomik Topluluğu dışından niteliksiz ya da yarı nitelikli emek göçüne izin vermeyince Türkiye’den patronların çalışma izni permit”ler kalkar. Türkiye’den işçi akını turist vizesiyle gelerek kaçak çalışma yöntemine dönüşür. Türkiye’nin adına Barış Harekatı dediği 1974’deki Kıbrıs müdahalesi ise adadan hem Türk hem de Rum emekçilerin İngiltere’ye akınını artırır.

Haftaya 1970’lerdeki işçilerin ilk örgütlenmesi ve grevleri anlatacağız.

___________________

* Bu köşe yazısı için yazarın “Londra’da Bizim’Kiler” kitabından yararlanıldı

Önceki haberTürkülerle coştuk
Sonraki haberEge Adaları ve ‘’Önleyici Savaş’’
Faruk Eskioğlu, (1958, Akşehir) gazeteci ve yazar. 1985'ten bu yana yaşadığı Londra'dan Türkiye'deki ulusal medyaya yönelik muhabirlik, temsilcilik yaptı. Londra'da yayınlanan Türkçe toplum gazetelerinde çalıştı ve bazı gazetelerin kuruluşunda yer aldı. Halen sosyolojik değeri olan haber ve araştırmalara ağırlık veren yazar, halen 2004'te kurduğu Açık Gazete'yi (acikgazete.com) yönetiyor ve köşe yazarlığını sürdürüyor. Eskioğlu, 13'üncü yüzyılın sonunda Horasan'dan Akşehir Maruf köyüne yerleşerek tekke kuran Hasan Paşa soyundan geliyor. Hasan Paşa'nın oğlu Şeyh Hacı İbrahim Veli Sultan'ın "Mülk Allahındır" felsefesiyle Anadolu'da bir ilk sayılan kendine adına kurduğu yoksullara yardım vakfı ise halen faaliyettetir. Eskioğlu, ilk ve orta öğrenimini Akşehir'de tamamladıktan sonra 1979’da AİTİA Gazetecilik ve Halkla İlişkiler Yüksek Okulu’nu bitirdi. 1984’te Gazi Üniversitesi Ekonomi Fakültesi’nde "master" yaptı. THA’da gazeteciliğe başladı. Aralık 1985’te kendi deyimiyle "siyasi sürgün" olarak geldiği Londra’da ilk 2 yıl baba mesleği kasaplık yaptı. İngilizce öğrendikten sonra medya okudu. Uzun yıllar Nokta dergisi İngiltere Temsilciliği, Hürriyet Londra bürosunda habercilik yaptı. Gazeteciliğin yanısıra 1986-98 arasında grafiker tasarımcı olarak çalıştı. Ayrıca pek çok siyasi afiş ve logo tasarladı. 1998’de Türkiye’ye döndü. Hürriyet Gazetesi Ekonomi Servisi’nde haberci ve star.com.tr’de ekonomi editörü olarak görev yaptı. “Basında etik ve toplam kalite yönetimi” üzerine araştırmalar yaptı, bu konudaki konferans ve panellere katıldı. Türkiye’deki 2001 ekonomi krizinde Londra’ya dönerek grafiker tasarımcılık ve gazeteciliği sürdürdü. Toplum gazetelerinden Olay’da genel yayın yönetmenliği yaptı. Londra’da ilk Türkçe internet gazetesini çıkardı ve toplum gazetelerine ilk ajans hizmeti sundu. 2004’te dünya haberleri veren acikgazete.com’u kurdu. İki ayrı toplum gazetesini yayına hazırladı. Türkiye’deki bazı tv kanallarına haber geçti, uzun süre Akşam Londra Temsilciliği’ni üstlendi. Londra'da 2004’te "İçimizden Birisi: Vanunu" başlıklı bir kısa film çekti. Londra'daki toplumu anlatması açısından bir ilk sayılan "Aşkolsun! Adı Aşkolsun" başlıklı belgesel romanı 2007’de Türkiye’de yayımlandı. Türkiye'den 150 ve Kıbrıs'tan 100 yıllık İngiltere'ye göçün anlatıldığı 3 ciltlik "Londra'da Bizim'Kiler" başlıklı araştırması 2019 sonunda çıktı. Eskioğlu’nun Su ve Defne (2004) adlı ikiz kızları bulunuyor.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.