EVRENSEL Ankara — Türkiye’de 2026 yılı devlet gelir ve giderlerini içeren 2026 yılı bütçesi TBMM Genel Kuruluna geldi. Faizin, kârın ve rantın bütçesine ilişkin 10 temel soru ve yanıtı derledik.

1. 2026 yılında Türkiye’de uygulanacak merkezi yönetim bütçesinde en büyük artış gösteren harcama kalemleri hangileri ve bu artışların gerekçesi nedir?

Bütçede en büyük artış gösteren kalem sermaye transferleri oldu. Bu kalemle çoğu özelleştirme tehdidi altında bulunan ve Varlık Fonu bünyesindeki KİT’ler (Çaykur, THY, VakıfBank, BOTAŞ) fonlanacak.

İkinci olarak en yüksek oransal artış faiz giderleri kaleminde oldu. 2026 yılında 2025’e göre 791,6 milyar TL artacak. Toplam faiz ödemeleri bir yılda yüzde 40,6 artışla 2,7 trilyon TL’ye ulaşacak. Böylece bu yıl faiz ödemeleri toplam bütçenin yüzde 14,5’ine çıkacak. 2025 yılında bu oran yüzde 13,2 idi. Bütçede bir yılda faiz ödemeleri 1,3 puan arttı.

2. Bütçedeki faiz giderlerinin toplam harcamalar içindeki payı neden artıyor ve bu durum orta vadeli ekonomik planları nasıl etkiliyor?

Türkiye’de uygulanan kemer sıkma programıyla AKP iktidarı, en yüksek faiz veren ülkeler arasında yer aldı. Üretimde ithalata bağımlılık her yıl arttı. Ülkeye sıcak para çekme hedefi, yüksek faiz ve borç geri ödemeleriyle birleşince ciddi bir kaynak transferi ortaya çıktı.

Artan faiz ödemeleri uluslararası sermayeye değer transferine neden olurken, kârını koruma hedefindeki sanayi sermayesi ücretleri daha fazla baskılamaya yöneldi. Bununla birlikte sosyal (eğitim, sağlık vb.) harcamalar kısılacak.

3. Vergi gelirlerindeki dağılım bir yılda nasıl değişti? Dolaylı/doğrudan vergilerin payı nedir?

2025 yılında devletin vergi gelirleri içinde doğrudan vergilerin payı yüzde 33,8; dolaylı vergilerin payı ise yüzde 65,15 oldu.
Devlet yılın başında şirketlerden toplamayı ilan ettiği 1,6 trilyon TL kurumlar vergisinin yalnızca 868 milyar TL’sini tahsil etti. Yılın ilk 10 ayında halka verdiği taahhüdün sadece yüzde 53’ü gerçekleşti.

2026 yılı bütçe teklifinde:

• Dolaylı vergilerin payı: %61,69
• Doğrudan vergilerin payı: %37,22

KDV, ÖTV gibi dolaylı vergilerin ağırlığı, vergi yükünün yine emekçilerin sırtında olduğunu gösteriyor.

4. Bu yıl yine sermayeye “vergi affı” yapılacak mı?

Evet. Bütçede 3 trilyon 597 milyar TL vergi gelirinden vazgeçilerek sermayeye yüzde 19 oranında vergi avantajı sağlanacak.

5. Kamu-Özel İşbirliği (KÖİ) projelerine gelecek yıllarda ne kadar ödeme yapılması planlanıyor?

Karayolları Genel Müdürlüğü ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına ait KÖİ projelerine 2026 yılında 101,8 milyar TL ödenecek. Diğer KÖİ projeleri de dahil edildiğinde bu rakam 238 milyar TL’yi bulacak.

6. Sağlık harcamalarına ayrılan pay ne oldu ve kamu hizmetleri nasıl etkilenecek?

2026 bütçesinde Sağlık Bakanlığı için ayrılması öngörülen kaynak 1 trilyon 474 milyar TL oldu. Ancak tutar, resmi enflasyondan arındırıldığında reel büyüme sadece yüzde 4.

Sağlık Bakanlığı bütçesinin:

• %63’ü zorunlu personel ve prim ödemelerine gidecek.
• Kaynağın %70’i tedavi odaklı hizmetlere ayrılırken,
• Koruyucu sağlık hizmetlerinin payı %27,54’te kaldı.
• 18 şehir hastanesini işleten şirketlere 2026’da en az 136 milyar TL kira ve hizmet bedeli aktarılacak.

Prof. Dr. Kayıhan Pala’ya göre bütçe toplum sağlığını korumaya değil, yüksek maliyetli tedavi süreçlerine kaynak aktarmaya yönelmiş durumda.

7. 2026 yılı bütçesi eğitim politikalarını nasıl etkileyecek?

2026 için Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) bütçesi 1 trilyon 943 milyar TL oldu.

Ancak:

• Bütçenin %83’ü personelin maaş, prim vb. zorunlu ödemelere gidecek.
• Eğitim alanındaki sorunlar, öğrencilerin ve öğretmenlerin ihtiyaçları için geriye yalnızca 331 milyar TL kalıyor.
• Kamu okullarının tamir, onarım, yeni okul yapımı, demirbaş ve diğer ihtiyaçları için ayrılan oran %15,26.
• Bütçenin %1,98’i ise dini vakıf ve derneklere aktarılacak.
• MEB bütçesinin toplam bütçe içindeki payı 2017’de yüzde 13,7 iken 2026’da %11,2’ye geriledi; uluslararası standart olan %12’nin de altına düşüldü.

8- Tasarruf tedbirleri kapsamında kamu kurumlarında gerçekten ne kadar harcama azaltıldı?

Faiz Giderleri de pay olarak artarken (+1.27 puan), mal ve hizmet alim giderleri ile sermaye giderleri azalma gösterdi. Bu dağılım, devletin personel ve faiz harcamalarına ağırlık versiğini, cari transferlerde (Yaşlılık, engelli, dul ve yetim aylıkları aile yardımları, doğum yardımları, sosyal güvenlik sistemi dışındaki nakdi yardımlar) daralmaya gittiğini gösterdi.

2026 bütçesinde cari transferlerin payının yüzde 43.26’dan yüzde 39.93’e düşmesi, devletin bu alandaki harcamaları kıstığını veya başka kalemlere (faiz gibi) kaynak aktardığını ortaya koydu.

Örneğin, resmi verilere göre 2023-2024 eğitim-öğretim döneminde okul dışında kalan çocuk sayısı bir önceki yıla göre yüzde 38 artarak 613 bine çıktı. MESEM’de ve açık öğretimde 3 yılda yüzde 40 artan öğrenci sayısı da dahil edildiğinde örgün eğitim dışında kalan çocuk sayısı 1 buçuk milyonu geçiyor.

9. Bütçe hazırlık sürecinde kamuoyu, uzmanlar ve sendikaların görüşleri ne kadar dikkate alındı?

Cumhur İttifakı bütçe hazırlık sürecinde işçi sendikalarının görüşlerini dikkate almadı. KESK ve DİSK’in “halk için bütçe” talepleri görmezden gelindi.

Ücretli emekten alınan ağır vergi yükü 2026 bütçesinde daha da arttı.

10. 2026 bütçesi TBMM’ye geldi. Peki bundan sonraki süreç nasıl işleyecek?

TBMM Genel Kurulu, 2026 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Teklifi’nin kesintisiz 14 gün sürecek görüşmelerine bugün başlayacak. Bu süreçte TBMM’ye görevliler dışında ziyaretçi ve araç girişi yasaklanacak.

Bütçe maratonu, 21 Aralık Pazar günü bütçenin tümü üzerinde yapılacak konuşmalar ve oylamayla tamamlanacak. Bütçenin, muhalefetin itirazlarına rağmen tıpkı geçen yıl olduğu gibi komisyondan geldiği şekliyle kabul edilmesi bekleniyor.

(Evrensel)